Պայքարել գլոբալ տաքացման դեմ կամ հարմարվել դրան

1.Հրաժարվել պլաստիկից խանութներում և անցնել ապակե տարաների

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս-Երբ սնունդը նետվում է աղբամանը, դրա արտադրության վրա ծախսված ջուրն ու էներգիան կորչում են, իսկ աղբանոցում փտող սնունդը մեթան է արտանետում: Գնումները ճիշտ պլանավորելը և սնունդը չփչացնելը պաշտպանում են բնությունը:

2.Անցնել վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներին (Արևային էներգիա)

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ ս-Ածխի, նավթի և գազի այրումն էլեկտրաէներգիա ստանալու համար գլոբալ տաքացման գլխավոր պատճառն է: Տների վրա արևային վահանակներ տեղադրելը կամ արևային էներգիայով աշխատող համակարգերին անցնելը դադարեցնում է մթնոլորտի աղտոտումը:

3.Նվազեցնել անձնական տրանսպորտի օգտագործումը

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս-Վառելիքով աշխատող մեքենաները CO₂-ի արտանետման հիմնական աղբյուրներից են: Քայլելը, հեծանիվ վարելը, հասարակական տրանսպորտից օգտվելը կամ էլեկտրոմոբիլներին անցնելը մաքրում են քաղաքների օդը և դանդաղեցնում տաքացումը:

4.Տնկել ծառեր և պաշտպանել անտառները

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս-Ծառերը բնության «թոքերն» են, որոնք կլանում են ածխաթթու գազը և թթվածին արտադրում: Անտառատնկմանը մասնակցելը և թղթի անհարկի սպառումը կրճատելը վերականգնում են Երկիր մոլորակի բնական հավասարակշռությունը:

5.Կրճատել մսամթերքի սպառումը (Բուսական սննդակարգի խրախուսում)

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս-Արդյունաբերական անասնապահությունը պատասխանատու է մեթան գազի (CH4​) հսկայական արտանետումների և անտառահատումների համար: Սննդակարգում բուսական ապրանքների ավելացումը թեթևացնում է մոլորակի վրա դրված ծանր բեռը:

6.Խնայել ջուրն ու էներգիան տանը

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս-Ջրի մաքրումն ու տուն հասցնելը, ինչպես նաև տան ջեռուցումն ու լուսավորությունը պահանջում են հսկայական էներգիա: Էներգախնայող լամպեր օգտագործելը, ջուրը զուր չհոսեցնելը և տան ջերմամեկուսացումը նվազեցնում են էներգիայի ավելորդ ծախսը:

7.Հրաժարվել «արագ ֆեշնից» (Fast Fashion)

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս-Հագուստի զանգվածային արտադրությունը ծախսում է միլիարդավոր լիտր ջուր և առաջացնում հսկայական քանակությամբ թափոններ: Որակյալ, երկարադիմացկուն հագուստ ընտրելը և երկրորդային տնտեսությանը (thrift/second-hand) աջակցելը կանգնեցնում են անհարկի արտադրությունը:

8.Կրճատել սննդի թափոնները

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս-Երբ սնունդը նետվում է աղբամանը, դրա արտադրության վրա ծախսված ջուրն ու էներգիան կորչում են, իսկ աղբանոցում փտող սնունդը մեթան է արտանետում: Գնումները ճիշտ պլանավորելը և սնունդը չփչացնելը պաշտպանում են բնությունը:

9.Աջակցել տեղական և էկոլոգիական արտադրանքին

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս-Ապրանքները հեռավոր երկրներից տեղափոխելը պահանջում է նավերի ու ինքնաթիռների վառելիք: Տեղական արտադրողներից գնումներ կատարելը կրճատում է «ածխածնային հետքը» և աջակցում տեղական համայնքներին:

10.Բարձրացնել իրազեկվածությունը և պահանջել կանաչ քաղաքականություն

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս-Մեկ մարդու քայլերը կարևոր են, բայց համակարգային փոփոխությունների համար անհրաժեշտ է բոլորի միասնությունը: Կրթելով մեր շրջապատը և պահանջելով բնապահպանական օրենքներ՝ մենք ստեղծում ենք համաշխարհային շարժում հանուն խաղաղության և կայուն ապագայի:

Կլիմայի գլոբալ տաքացման 10 ամենավատ հետևանքները Հայաստանում

1. Ջրային ռեսուրսների սուր կրճատում և Սևանա լճի ճգնաժամ

Ինչո՞ւ է տեղի ունենում-Բարձր ջերմաստիճանն արագացնում է ջրամբարներից, գետերից և Սևանա լճից ջրի գոլորշիացումը: Միևնույն ժամանակ, ձյան շերտի նվազման և վաղ հալոցքի պատճառով կրճատվում է գետերի հոսքը:

Ինչո՞վ է վտանգավոր-Սևանը Հայաստանի քաղցրահամ ջրի գլխավոր հենասյունն է: Ջրի մակարդակի իջեցումը և տաքացումը հանգեցնում են լճի «ծաղկմանը» (տոքսիկ կապտականաչ ջրիմուռների բազմացմանը): Սա սպառնում է խմելու ջրի պաշարներին, Արարատյան դաշտի ոռոգմանն ու հիդրոէներգետիկային:

2.Գյուղատնտեսության անկում Արարատյան դաշտում

Ինչո՞ւ է տեղի ունենում-Հայաստանի գյուղատնտեսությունը խիստ զգայուն է եղանակային փոփոխությունների նկատմամբ: Երկարատև տապը, գարնանային ցրտահարությունները և ոռոգման ջրի պակասը առաջին հերթին հարվածում են բերքատու դաշտերին ու այգիներին:

Ինչո՞վ է վտանգավոր-Արարատյան դաշտը ապահովում է երկրի մրգի, բանջարեղենի և գյուղմթերքի հիմնական մասը: Բերքի կորուստը սպառնում է պարենային անվտանգությանը, թանկացնում է սնունդը և զրկում գյուղացիներին ապրուստի միջոցից:

3.Անապատացման և հողերի էրոզիայի արագացում

Ինչո՞ւ է տեղի ունենում-Բարձր ջերմաստիճանն ու երաշտը չորացնում են հողը, իսկ հողերի անխնա օգտագործումն ու անտառահատումները արագացնում են դրանց էրոզիան:
Ինչո՞վ է վտանգավոր-Հայաստանի տարածքի ավելի քան 80%-ը գտնվում է անապատացման կամ հողերի դեգրադացման ռիսկի գոտում: Բերրի հողերը վերածվում են չորային, անպիտան տարածքների, ինչը կրճատում է արոտավայրերն ու վարելահողերը:

4.Լեռնային ձյան շերտի և սառցադաշտային պաշարների կորուստ

Ինչո՞ւ է տեղի ունենում-Ձմեռները դառնում են ավելի տաք և կարճ, ձյան փոխարեն հաճախ անձրև է գալիս, իսկ բարձրլեռնային ձյունածածկույթը (օրինակ՝ Արագածի վրա) արագ հալվում է:
Ինչո՞վ է վտանգավոր-Լեռնային ձյունը բնական «ջրամբար» է, որը ձմռանը պահում է ջուրը և գարնանն ու ամռանը աստիճանաբար մատակարարում գետերին: Առանց դրա՝ գարնանը տեղի են ունենում հեղեղումներ, իսկ ամռան պիկին գետերը չորանում են:

5.Սողանքների, փլուզումների և հեղեղումների հաճախացում

Ինչո՞ւ է տեղի ունենում-Տաք մթնոլորտը կուտակում է ավելի շատ խոնավություն, ինչի հետևանքով նորմալ անձրևների փոխարեն տեղի են ունենում կարճատև, բայց տեղատարափ հեղեղումներ չորացած ու քայքայված հողերի վրա:
Ինչո՞վ է վտանգավոր-Լեռնային մարզերում (Տավուշ, Լոռի, Սյունիք) սելավներն ու սողանքները քանդում են միջպետական ճանապարհները, կամուրջները, տները և վտանգում մարդկանց կյանքը:

6.Անտառային հրդեհների աճ

Ինչո՞ւ է տեղի ունենում-Ամռան տաք ու չոր եղանակը ստեղծում է պայմաններ, որտեղ անտառներում (Դիլիջան, Շիկահող, Արևիկ ազգային պարկեր) փոքր կայծը վերածվում է ավերիչ հրդեհի:
Ինչո՞վ է վտանգավոր-Հայաստանն ունի անտառային շատ փոքր ծածկույթ (մոտ 11%): Հրդեհները ոչնչացնում են հազվագյուտ էկոհամակարգերը, կենդանիներին և էլ ավելի են թուլացնում հողի պաշտպանական շերտը:

7.Կենսաբազմազանության կորուստ և լեռնային տեսակների ոչնչացում

Ինչո՞ւ է տեղի ունենում-Հայաստանը հարուստ է եզակի բույսերով և կենդանիներով: Տաքացման պատճառով տեսակները ստիպված են բարձրանալ ավելի լեռնային ու ցուրտ շրջաններ:
Ինչո՞վ է վտանգավոր-Ամենաբարձր լեռնագագաթներում ապրող տեսակներն այլևս տեղափոխվելու տեղ չունեն և կանգնում են վերացման եզրին: Վտանգված են այնպիսի եզակի կենդանիներ, ինչպիսիք են կովկասյան հովազը, բեզոարյան այծը և հայկական մուֆլոնը:

8.«Ջերմային կղզու» էֆեկտ Երևանում և առողջապահական ռիսկեր

Ինչո՞ւ է տեղի ունենում-Երևանը գտնվում է կաթսայաձև փոսորակում, որտեղ խիտ բետոնապատումն ու ասֆալտը ամռանը կլանում են ջերմությունը՝ ջերմաստիճանը հաճախ բարձրացնելով 40°C–42°C-ից:
Ինչո՞վ է վտանգավոր-Երկարատև տապը սրում է սրտանոթային և շնչառական հիվանդությունները, հատկապես տարեցների մոտ: Բացի այդ, օդորակիչների զանգվածային օգտագործումը գերբեռնում է էլեկտրական ցանցերը:

9.Գյուղատնտեսական վնասատուների և վարակների տարածում

Ինչո՞ւ է տեղի ունենում-Մեղմ ձմեռների պատճառով վնասատու միջատներն ու վարակակիր մոծակները չեն ոչնչանում ձմռանը և տարածվում են դեպի ավելի բարձրադիր բնակավայրեր:
Ինչո՞վ է վտանգավոր-Վնասատուների (օրինակ՝ մորեխների կամ մրգային ճանճերի) բազմացումը ոչնչացնում է այգիներն ու ցանքատարածությունները: Միևնույն ժամանակ մեծանում է մալարիայի և այլ վարակների տարածման ռիսկը:

10.Էներգետիկ համակարգի խոցելիություն

Ինչո՞ւ է տեղի ունենում-Գետերի հոսքի նվազումը անմիջականորեն կրճատում է Հայաստանի ՀԷԿ-երի (օրինակ՝ Սևան-Հրազդան և Որոտանի կասկադներ) էլեկտրաէներգիայի արտադրության ծավալները:
Ինչո՞վ է վտանգավոր-Մաքուր հիդրոէներգիայի պակասը ստիպում է երկրին ավելի շատ գազ սպառել ջերմաէլեկտրակայաններում, ինչը բարձրացնում է էլեկտրաէներգիայի գինը և մեծացնում կախվածությունը ներկրվող վառելիքից:

Նախագիծ «Իմ Կոմիտասը»

Կոմիտասի Նամակներ

1. Սիրելի՛ Յովհաննէս,
   Էջմիածին չեկար, մոծակից վախեցար. էդ պիծի մոծակն ի՞նչ է, որ մարդս նորանէն վախենայ, ես քեզ այնպիսի տեղ տայի, որ մոծակ չէ, մոծակի աղբէրն իր ճտերով չէր կարող մուտք գործել:
   Բան չունեմ ասելու: Ուզում ես Դիլիջան, բարի՛. դաշնամուրի հոգ մի՛ անիր. իմ գալու կամ քո գալուդ նպատակն է լինելու միայն ևէթ բառերը՝ բանաստեղծութիւնը լրացնել դերակատարներով և երգերով, մի խօսքով՝ կազմել լիբրէթթօն: Իսկ միւս բաները՝ երաժշտականը, կկազմեմ ես միայն Էջմիածնում, ուր իմ սենեակում հարկաւոր յարմարութիւններն էլ կան ինձ համար:
   Մանրամասն ծրագիրներս կպատմեմ, երբ տեսնուենք, շատ դժուար է երաժշտութեան մասին գրով խօսել-բացատրուելը:
   Առ այժմ ես էլ եմ զբաղուած. մինչև ամսիս վերջը շտապ գործեր ունեմ հասցնելու եվրոպական թերթերի համար, յետոյ մասամբ ազատ եմ: Ես որոշել եմ այս ամառն անցնել Էջմիածնում, բայց մի 10 օրով կգամ Դիլիջան, մինչև «Անուշը» լրացնենք:
   Իշխանուհի Թումանեանին յատկապէս բարևներս յիշիր:
   Քեզ, տիկնոջ, ճտիկներիդ էլ մի բոլ գնացքով սիրալիր ողջոյններս:
   Համբոյրներով՝
   քո Կոմիտաս

Վերլուծած

Անկեղծ ասած, այս նամակը կարդալիս Կոմիտասն այնքան զով ու ծիծաղելի է թվում, որքան որ չես սպասի պատմական երաժշտական լեգենդից, հատկապես երբ նա թեթևակի «ծաղրում է» Հովհաննեսին՝ Էջմիածին չգալու և մոծակներից վախենալու համար՝ հպարտորեն վստահեցնելով, թե ինքն այնպիսի տեղ կտար, որտեղ «մոծակի աղբերն իր ճտերով» էլ չէր կարող մտնել։ Շատ պարզ երևում է, որ նրանք խրված են ստեղծագործական պրոցեսի մեջ ու փորձում են գլուխ բերել «Անուշի» լիբրետոն, ընդ որում՝ Կոմիտասն իր վրա է վերցնում երաժշտության ծանր գործը Էջմիածնի սենյակում, բայց համաձայնում է մի տասը օրով գալ Դիլիջան՝ բանաստեղծություններն ու դերերը միասին վերջնական տեսքի բերելու համար։ Բացի այդ, նկատելի է, որ նա մինչև ամսվա վերջը գերծանրաբեռնված է եվրոպական թերթերի համար արվող շտապ գործերով, բայց միևնույն է, վերջում ջերմ ու սիրալիր ողջույններ է ուղարկում ամբողջ ընտանիքին՝ երեխաներին էլ ներառյալ, ինչն ապացուցում է, որ այս ամբողջ լրջության հետևում նա պարզապես անչափ հոգատար, ջերմ ու սրամիտ ընկեր էր։

2. Ձերդ Վեհափառութեան բանաւոր բարձր հրամանի համաձայն ներկայացնում եմ հետևեալներն ի բարեհայեցողութեան.
Ա. Վերջին 20-30 տարիները պատկերացնում են մեր հոգևոր երաժշտութեան աստիճանական անկումը՝ ընդհանուր հայ եկեղեցիներում: Ընկնում են և անյայտանում իսկական հայ հոգեւոր երաժշտութեան ստեղծագործութիւնները՝ շարականները և տեղի տալիս պատարագի երգեցողութեանց:
Պատարագի երգերն գրեթէ անխտիր օտարամուտ և անճաշակ եղանակներ են. Տաճկաստանում՝ տաճիկ-արաբ-յոյն, Պարսկաստանում՝ պարսիկ-արաբ, Ռուսաստանում՝ եւրոպական՝ մասնաւորապէս ռուսական, մայր երկրում՝ այս բոլորի գումարը, իսկ գաղթավայրերում, բացի Հին Ջուղայէն, աներևակայելի այլանդակութիւն, այսինքն ամեն տեսակ անշնորհք երաժըշտութիւն և ոչ մի ընդհանուր աղբիւր կամ ոճ երգերու։
Ազգային ճաշակն օտարացած և խորթացած, աւելին կասենք, ծաղրի առարկայ դարձած՝ յանձին տգէտ և անձնապաստան դպրապետների, որոնք չգիտեն իրանցը, չեն էլ ուզում որոնել, սովորել և արհամարհելով ամեն ինչ՝ բերում են իբր գեղեցիկ, ընտիր, բայց իրօք կործանարար երաժշտութիւն: Ուստի և զարմանալի չէ այն ամայութիւնը, որ տիրում է հոգևոր երաժշտութեան մեջ…
Բուն ազգային եղանակները՝ հոգեշունչ, պարզ ու վսեմ շարականի երաժշտութիւնը, որ մեր նախնեաց նախանձելի հոգու պատկերներն ու հայելիներն են, որոնք մշտամրմունջ էին, այժմ դատապարտուել են արհամարհանքի, կորստի և նախատինքի, աւելին կասեմ՝ տանում են մեր սիրտն ու հոգին դէպի խեղդող, օտարական ճանապարհները: Եթե վերջին նշոյն էլ, որ մնացել է, մենք փչենք ու հանգցնենք, այն ժամանակ մեր աչքով կտեսնենք մեր սրտի թաղումը, ապա ուրեմն և մեր կեանքի գոյութեան վառարանի հանգչելը:
Շարականի երգեցողութեան անկման շատ նպաստել են երկար ու ձիգ, անմիտ ձգձգումները (անյարիր նախատօնակները (?), հանգստեան շարը, քաղուածոյ շարը, անտեղի ճոխացումները), որոնք փոխանակ ոգևորութիւն առաջ բերելու, խեղդել են մաքուրն ու պարզը. հասարակութիւնն այլևս ձանձրացել է երկարաբանութիւններից, որոնք միայն և միայն վերջին տարիների անճաշակ նորամուծութիւններն են:
Մեղրը քաղցր բան է, բայց շատ ուտել չէ կարելի: Իւրաքանչիւր մարդ, որքան էլ ջերմեռանդ, որքան էլ բարի քրիստոնեայ լինի, չէ կարող մարսել միանգամից այդքան խառնաշփոթ կերակուր: Եթէ երաժշտութիւնը, որի դերն է կրթել և ազնուցնել հոգևոր երաժշտական զգացմունք՝ փչելով հաւատացեալի հոգու և սրտի վերայ, աննպատակայարմար մատակարարութեամբ բաշխուի, անշուշտ անգամ կպատրաստէ և կխորտակէ սրտի քնքոյշ լարերը և ապա կկտրէ, կանջատէ սիրտն ու հոգին, որոնք անբաժան գործօն եղբայրներ են երաժշտութեան միջոցով մեր կեանքի մեջ:
Քանի ուշ չէ, պէտք է ձեռք զարնել վերքը բուժելու, ինչքան էլ որ թանկ նստէ մեր վերայ, թէ չէ վերջնական կորուստն աներկբայ է…
Ձերդ Վեհափառութիւնը կարող է ամեն միջոց գտնել այս հիմնական ցաւը բուժելու:
Ակնածութեամբ մատուցանելով այս երկտող հիմնական դիտողութիւններս՝ ի համբոյր մերձենամ Ձերդ Վահափառութեան օծեալ Աջոյն

Վերլուծած

Անկեղծ ասած, կարդալով այս փաստաթուղթը (որը, ի դեպ, Կոմիտասի հայտնի զեկուցագիրն է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին՝ հայ հոգևոր երաժշտության վիճակի մասին), միանգամից հասկանում ես, թե որքան էր նա մտահոգված մեր մշակութային ժառանգության ճակատագրով:

Նա շատ կոշտ, բայց արդարացիորեն քննադատում է այն փաստը, որ եկեղեցիներում հայկական իսկական շարականները կամաց-կամաց դուրս են մղվում ու տեղի տալիս օտարամուտ, անճաշակ ու խառնաշփոթ երաժշտությանը՝ լինի դա Տաճկաստանում, Պարսկաստանում, թե Ռուսաստանում։ Կոմիտասը չի խնայում նաև տգետ դպրապետներին, ովքեր, չիմանալով սեփական արժեքը, եկեղեցի են բերում «կործանարար» մեղեդիներ ու ծաղրի առարկա դարձնում ազգային ճաշակը։ Նա հիանալի կերպով համեմատում է հոգևոր երաժշտությունը մեղրի հետ՝ նշելով, որ ինչքան էլ այն քաղցր լինի, անիմաստ ու ձգձգված երկարաբանություններով (ինչպես, օրինակ, անտեղի երկար նախատۆնակները) հավատացյալներին միայն հոգնեցնում ու հեռացնում են մաքուր ու պարզ արվեստից։ Վերջում նա աղերսում է Վեհափառին անհապաղ միջոցներ ձեռնարկել՝ փրկելու համար մեր հոգևոր երաժշտության վերջին նշույլները, քանի դեռ ուշ չէ, որովհետև դրա կորուստը կնշանակի նաև մեր ազգային ոգու ու կյանքի վառարանի մարում։

9-11

9.

Ա. 10

Բ. 6

Գ. 10

Դ. 15

Ե. -8

Զ. -5

Է. -3

Ը. -5

10.

Ա. 71 ​ ≈8,4

Բ. 13,21 ​ ≈3,6

Գ. 11 ​ ≈2,2

Դ. 10,17 ​ ≈2,2

11.

Ա. 53​-ը մեծ է 52​-ից (քանի որ 3>2)։

Բ. 8 0,3 ​ -ը մեծ է 8 0,2 ​ -ից (քանի որ 0,3>0,2)։

Գ. 1-ը մեծ է 10 0,8 ​ -ից (քանի որ 1= 10 1 ​ , իսկ 0,8<1)։

Կլիմայի գլոբալ տաքացման 10 ամենավատ հետևանքները

1. Սառցադաշտերի հալոցք և ծովի մակարդակի բարձրացում

Ինչո՞ւ է տեղի ունենում- Մթնոլորտում ջերմոցային գազերի կուտակման պատճառով ջերմաստիճանը բարձրանում է, ինչի հետևանքով Արկտիկայի, Անտարկտիդայի և լեռնային շրջանների սառցադաշտերն արագորեն հալվում են:

Ինչո՞վ է վտանգավոր-Ծովի մակարդակի բարձրացումը սպառնում է կղզիներին և ափամերձ քաղաքներին (օրինակ՝ Վենետիկ, Նյու Յորք, Մայամի, Դաքա): Միլիոնավոր մարդիկ ստիպված կլինեն լքել իրենց տները, իսկ քաղցրահամ ջրի աղբյուրները կարող են աղակալվել ծովի ջրով:

2. Ծայրահեղ եղանակային երևույթներ

Ինչո՞ւ է տեղի ունենում- Օվկիանոսների և մթնոլորտի տաքացումը ավելի շատ էներգիա է հաղորդում եղանակային համակարգերին՝ խախտելով բնական հավասարակշռությունը:

• Ինչո՞վ է վտանգավոր- Հաճախակի են դառնում ավերիչ փոթորիկները, թայֆունները, ջրհեղեղներն ու տորնադոները: Դրանք պատճառում են մարդկային զոհեր, քանդում են ենթակառուցվածքները և հասցնում միլիարդավոր դոլարների տնտեսական վնասներ:
• 3. Երաշտ և ամայացում (անապատացում)
• Ինչո՞ւ է տեղի ունենում- Բարձր ջերմաստիճանը արագացնում է ջրի գոլորշիացումը հողից և ջրամբարներից, իսկ տեղումների բաշխումը դառնում է անհավասարաչափ:
• Ինչո՞վ է վտանգավոր- Խմելու ջրի սուր պակաս է առաջանում, չորանում են գյուղատնտեսական հողերը, և ընդարձակ տարածքներ վերածվում են անապատների: Սա հանգեցնում է ջրային ռեսուրսների համար միջազգային հակամարտությունների:
• 4. Սննդի անվտանգության ճգնաժամ և սով
• Ինչո՞ւ է տեղի ունենում-Երաշտը, անսպասելի ցրտահարությունները, ջրհեղեղները և վնասատուների բազմացումը ոչնչացնում են բերքը:
• Ինչո՞վ է վտանգավոր-Հիմնական մշակաբույսերի (ցորեն, բրինձ, ցորեն) բերքատվությունը կտրուկ ընկնում է, ինչը բերում է սննդամթերքի թանկացման, մասսայական սովի և սոցիալական հուզումների, հատկապես զարգացող երկրներում:
• 5. Անտառային հսկայական հրդեհներ
• Ինչո՞ւ է տեղի ունենում- Բարձր ջերմաստիճանի և երկարատև երաշտի համադրությունը ստեղծում է չոր միջավայր, որտեղ փոքր կայծը կարող է վերածվել հսկայական հրդեհի:
• Ինչո՞վ է վտանգավոր- Ոչնչանում են հազարավոր հեկտար անտառներ, մահանում են կենդանիներ, իսկ մթնոլորտ է արտանետվում հսկայական քանակությամբ CO₂, ինչն ավելի է արագացնում գլոբալ տաքացումը (փակ շղթա):
• 6. Օվկիանոսների թթվայնացում և կորալային ռիֆերի մահ
• Ինչո՞ւ է տեղի ունենում- Օվկիանոսները կլանում են մարդու կողմից արտանետված CO₂-ի մոտ 30%-ը, ինչի հետևանքով ջրի թթվայնությունը (pH) բարձրանում է, իսկ ջրի տաքացումից կորալները սպիտակում ու մահանում են:
• Ինչո՞վ է վտանգավոր-Կորալային ռիֆերը տուն են հանդիսանում ծովային տեսակների 25%-ի համար: Դրանց ոչնչացումը քայքայում է ծովային էկոհամակարգերը, ինչը հարվածում է նաև ձկնորսությանն ու միլիոնավոր մարդկանց ապրուստին:
• 7. Կենսաբազմազանության կորուստ և տեսակների մասսայական բնաջնջում
• Ինչո՞ւ է տեղի ունենում- Կլիմայի արագ փոփոխության պատճառով բույսերն ու կենդանիները չեն հասցնում հարմարվել նոր պայմաններին կամ տեղափոխվել ավելի բարենպաստ շրջաններ:
• Ինչո՞վ է վտանգավոր-  Խախտվում են բնական սննդային շղթաները: Մեղուների և այլ փոշոտող միջատների կորուստը, օրինակ, կարող է կոլապսի ենթարկել համաշխարհային գյուղատնտեսությունը:
• 8. Հիվանդությունների և համավարակների տարածում
• Ինչո՞ւ է տեղի ունենում- Տաք կլիման ընդլայնում է վարակիչ հիվանդություններ փոխանցող միջատների (օրինակ՝ մոծակների) ապրելավայրերը դեպի հյուսիսային և լեռնային շրջաններ:
• Ինչո՞վ է վտանգավոր- Արագորեն տարածվում են այնպիսի հիվանդություններ, ինչպիսիք են մալարիան, Դենգե տենդը և Զիկա վիրուսը: Բացի այդ, հավերժական սառցույթի հալոցքից կարող են արթնանալ հազարավոր տարիներ քնած հին բակտերիաներն ու վիրուսները:
• 9. Կլիմայական փախստականներ և սոցիալ-տնտեսական անկայունություն
• Ինչո՞ւ է տեղի ունենում- Երբ որոշ տարածաշրջաններ դառնում են անբնակելի ջրհեղեղների, երաշտի կամ դրանց հետևանքով առաջացած սովի պատճառով, մարդիկ ստիպված են լինում զանգվածաբար լքել իրենց բնակավայրերը:
• Ինչո՞վ է վտանգավոր-Մինչև 2050 թվականը կարող է առաջանալ ավելի քան 200 միլիոն կլիմայական փախստական: Սա կստեղծի ծանր ռեսուրսային և քաղաքական ճգնաժամ ընդունող երկրներում՝ մեծացնելով պատերազմների ու ահաբեկչության ռիսկը:

• 10. Հավերժական սառցույթի հալոցք

Ինչո՞ւ է տեղի ունենում-Սիբիրում, Ալյասկայում և Կանադայում տարիներ ի վեր սառած հողաշերտերը տաքացման պատճառով սկսում են հալվել:

Ինչո՞վ է վտանգավոր-Հալվող հողերից մթնոլորտ են արտանետվում հսկայական քանակությամբ մեթան (CH4​) և ածխաթթու գազ (CO2​): Մեթանը ջերմոցային էֆեկտ ստեղծելու ունակությամբ մոտ 28 անգամ գերազանցում է CO₂-ին, ինչը կարող է առաջացնել դուրս պրծնող (անվերահսկելի) գլոբալ տաքացում:

Illnesses and Treatment

Us and Them

TV2 in Denmark has launched “Alt Det Vi Deler” (All that we share), a commercial featuring 80 Danes from all walks of life, a challenge to growing attitudes of discrimination on the grounds of ethnicity in Denmark and across the world. The participants were given 40 questions to consider before filming. Throughout the shoot, they were invited to cluster according to their responses. There was no requirement that they stick to their answers on the day of filming. The film was released on the same day that President Trump issued his executive order, “Protecting the Nation From Foreign Terrorist Entry Into The United States”. The commercial celebrates the concept of a tolerant and connected society in Denmark.

TV2 All That We Share

Match the groups of people in A with their opposites in B.

A	B
The people from the countryside	Those that have never seen a cow
Those we trust	Those that have always been here
The earners	Those we don’t share anything with
	The self-confident (secular)
Those we share something with	Those just getting by (ծայրը ծայրին հասցնել)
religious	Those we try to avoid
Us	Them

Us, High earners, Those we trust, Immigrants, The people from the countryside, The religious, Those we share something with

Illness and treatment

a

1. a blister
   2. rash
   3. cough
   4. a pain in the chest
   5. a headache
   6. a temperature
   7. her back hurts
   8. she’s sneezing
   9. his ankle is swollen
   10. hes begin sick
   11. her finger is bleeding

b

1. D
2. F
3. A
4. C
5. B
6. E

1. I
2. E
   3. H
   4. G
   5. A
   6. B
   7. C
   8.D
   9. K
   10. J
   11. F

1. medecine
2. Rest
3. specialist
4. xray
5. bangade
6. injection
7. stitch
8. operation

52.
Ա. 0.625(վերջավոր)
Բ. 0.056(վերջավոր)
Գ. 0.(571428) (անվերջ պարբերական)
Դ. 0.(769230) (անվերջ պարբերական)
Ե. 0.(052631578947368421) (անվերջ պարբերական)

53.
Ա. Երբ հայտարարի (n-ի) պարզ բաժանարարներն են միայն 2-ը և/կամ 5-ը.
Բ. Երբ հայտարարի (n-ի) պարզ բաժանարարների թվում կան 2-ից և 5-ից տարբեր պարզ թվեր.

54.
Քանի որ 9 պարբերությամբ անվերջ տասնորդական կոտորակը (օրինակ՝0.(9)=1) միշտ համարժեք է վերջավոր տասնորդական կամ ամբողջ թվի, բաժանման ալգորիթմում այն չի կարող առաջանալ որպես պարբերություն

Հետազոտական աշխատանք. 2026-2027 ուստտարի

Թեմա` Կրիմինալիզմի պատիժները 20-րդ դարում

Սովորող Ժասմին Ակոպիյան, 10-րդ դասարան
Ղեկավար`
Աշխատանքի ընթացքը` այստեղ

Հակիրճ նկարագիր

Այս թեման ընտրեցի, քանի որ կարծում էի՝ այն հետաքրքիր կլինի ներկայացնել։ Սկզբում մտադիր էի ընտրել մարդու իրավունքներին վերաբերող թեմա կամ շարունակել Աֆղանստանում կանանց իրավունքների մասին պատմությունը, քանի որ ցանկանում եմ ցույց տալ, որ կանանց հետ նման կերպ վարվելը սխալ է, և որ տղամարդիկ ու կանայք հավասար են, սակայն որոշեցի այդ թեմային անդրադառնալ հաջորդ տարի։ Փոխարենը՝ ընտրեցի հանցավորությանն ու պատիժներին վերաբերող թեման՝ ցույց տալու համար, թե որքան խիստ էին դրանք. օրինակ՝ մարդասպանության դեպքում մարդուն հրապարակային մահապատժի էին ենթարկում՝ գլխատելով, թեև կարծում եմ, որ երբեմն պատիժը չափազանց խիստ էր լինում։